“Fila Panama”—tí a fi àwòrán yíká, ìdè tí ó nípọn, àti ohun èlò koríko ṣe àfihàn rẹ̀—ti jẹ́ àṣà ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn fún ìgbà pípẹ́. Ṣùgbọ́n bó tilẹ̀ jẹ́ pé a fẹ́ràn aṣọ ìbora fún ìrísí iṣẹ́ rẹ̀ tí ó ń dáàbò bo àwọn tí ó wọ̀ ọ́ kúrò lọ́wọ́ oòrùn, ohun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùfẹ́ rẹ̀ kò mọ̀ ni pé a kò ṣe fìlà ní Panama. Gẹ́gẹ́ bí òpìtàn aṣọ Laura Beltrán-Rubio ti sọ, a bẹ̀rẹ̀ àṣà náà ní agbègbè tí a mọ̀ lónìí sí Ecuador, àti Colombia, níbi tí a ti ń pè é ní a“fila koriko toquilla.”
Wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀rọ̀ náà “fìlà Panama” ní ọdún 1906 lẹ́yìn tí wọ́n ya àwòrán Ààrẹ Theodore Roosevelt tó wọ aṣọ ìbílẹ̀ náà nígbà tí ó lọ sí ibi tí wọ́n ń kọ́ odò Panama. (Àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n gbé iṣẹ́ náà lé lọ́wọ́ náà tún wọ aṣọ ìbòrí láti dáàbò bo ara wọn lọ́wọ́ ooru àti oòrùn.)
Gbòǹgbò àṣà yìí bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà tí àwọn ará ìlú Hispanic ti wà ní agbègbè náà nígbà tí àwọn ará ìlú náà ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀nà ìhunṣọ pẹ̀lú koríko toquilla, tí a fi igi ọ̀pẹ tí ó ń hù ní àwọn òkè Andes ṣe, láti ṣe àwọn agbọ̀n, aṣọ, àti okùn. Ní àkókò ìjọba àkóso ní àwọn ọdún 1600, gẹ́gẹ́ bí Beltrán-Rubio ti sọ,“Àwọn amúnisìn ilẹ̀ Yúróòpù ló gbé àwọn fìlà náà kalẹ̀…Ohun tó tẹ̀lé e ni àdàpọ̀ ọ̀nà ìhun aṣọ ti àṣà ìbílẹ̀ ṣáájú ìgbà ìbílẹ̀ Hispanic àti àwọn aṣọ ìbòrí tí àwọn ará Europe máa ń wọ̀.”
Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, nígbà tí ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè Látìn Amẹ́ríkà gba òmìnira wọn, fìlà yìí di èyí tí wọ́n ń gbó tí wọ́n sì ń ṣẹ̀dá ní Colombia àti Ecuador.“Koda ninu awọn aworan ati awọn maapu lati igba naa, o le rii bi wọn ṣe ṣe wọn'd ṣe àpèjúwe àwọn ènìyàn tí wọ́n wọ fìlà àti àwọn oníṣòwò tí wọ́n ń tà wọ́n,”Beltrán-Rubio sọ. Nígbà tí ó fi di ọ̀rúndún ogún, nígbà tí Roosevelt wọ̀ ọ́, ọjà Àríwá Amẹ́ríkà di oníbàárà tó pọ̀ jùlọ“Àwọn fìlà Panama”Lẹ́yìn Latin America. Lẹ́yìn náà, wọ́n gbajúmọ̀ fila náà ní ọ̀pọ̀ ènìyàn, ó sì di ohun tí wọ́n ń lò fún ìsinmi àti ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn, gẹ́gẹ́ bí Beltrán-Rubio ti sọ. Ní ọdún 2012, UNESCO kéde àwọn fila toquilla gẹ́gẹ́ bí “Àjogún Àṣà Àtilẹ̀bá ti Ènìyàn.”
Olùdásílẹ̀ àti Olórí Àgbà ní Cuyana Karla Gallardo dàgbà ní Ecuador, níbi tí àṣírí náà ti jẹ́ ohun pàtàkì nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́.'títí tí ó fi lọ sí Amẹ́ríkà ni ó ti gbọ́ nípa àìlóye pé àṣà náà wá láti Panama.“Ó yà mí lẹ́nu bí wọ́n ṣe lè tà ọjà kan lọ́nà tí kò fi ọlá fún ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ àti ìtàn rẹ̀,”Gallardo sọ.“Iyatọ nla kan wa laarin ibi ti a ṣe ọja naa ati ibi ti o ti wa ati ohun ti awọn alabara mọ nipa rẹ.”Láti ṣàtúnṣe èyí, ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí, Gallardo àti olùdásílẹ̀ rẹ̀, Shilpa Shah, ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀.“Kìí Ṣe Àdéhùn Panama Kìí Ṣe Èyí”ipolongo ti o n ṣe afihan ipilẹṣẹ aṣa naa.“A n tẹsiwaju pẹlu ipolongo yẹn pẹlu ero lati yi orukọ pada,”Gallardo sọ.
Lẹ́yìn ìpolongo yìí, Gallardo àti Shah ti ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn oníṣẹ́ ọwọ́ ará ìlú Ecuador, tí wọ́n ti jà láti máa ṣe iṣẹ́ ọwọ́ àwọn fila toquilla, láìka àwọn ìṣòro ọrọ̀ ajé àti àwùjọ tí ó ti mú kí ọ̀pọ̀ ènìyàn ti pa iṣẹ́ wọn. Láti ọdún 2011, Gallardo ti ṣèbẹ̀wò sí ìlú Sisig, ọ̀kan lára àwọn agbègbè tí wọ́n ti ń hun aṣọ toquilla àtijọ́ jùlọ ní agbègbè náà, tí ilé iṣẹ́ náà ti bá ṣe àjọṣepọ̀ láti ṣẹ̀dá fila rẹ̀.“Fila yii'Ìpilẹ̀ṣẹ̀ wọn wà ní Ecuador, èyí sì mú kí àwọn ará Ecuador gbéraga, èyí sì nílò láti pa mọ́.”Gallardo sọ, nígbà tí ó ń kíyèsí iṣẹ́ ìhun tí ó gba àkókò iṣẹ́ tó gba àkókò tó tó wákàtí mẹ́jọ lẹ́yìn fìlà náà.
A fa ọ̀rọ̀ yìí jáde fún pínpín nìkan
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Keje-19-2024
